PROJELERİMİZ
TUNA İNCE DONANMASI REANİMASYON PROJESİ

Osmanlı Devleti XV. yüzyılın ortalarından itibaren Tuna Nehri’ni kullanmaya başlamıştır. Balkanlara düzenlediği seferlerde, Tuna Nehrin de yüzdürdüğü gemilerle gücünü arttırmayı hedeflemiştir. Macaristan’ın fethinden sonra Tuna Nehri’ni kontrol altında bulundurmak amacıyla Osmanlı Devleti Tuna Kaptanlığı kurulmuştur. Tuna Nehrinde kullanılan gemilere Tuna İnce Donanması adı verilmiştir. Bu gemiler, sığlıklara girebilen, küçük, etkili, su çekimleri çok az, kürekli ve yelkenliydiler. İnce Donanma gemilerinin, Rusçuk ve Vidin sahilinde kurulan tersanelerde bakımları ve kışlamaları yapılırdı.  
360 Derece Tarih Araştırmaları Derneği daha önce uyguladığı projelerde, Anadolu’nun zengin deniz tarihini anlatan antik çağ dönemlerine ait gemilerle Doğu Akdeniz  ve  Güney Avrupa kıyılarında yolculuklar yapmıştır. Şimdi de, Osmanlı Devletinin uzun süreler egemenliği altında tutuğu bu sularda, askeri ve sivil hayatın ayrılmaz parçaları olan, döneme ait 3 adet gemiden oluşan bir filo inşa ederek tarihe bir yolculuk hedeflemektedir.
Projede, döneme ait seyir ve teknik özellikleri birbirine benzeyen, Kancabaş, Kırlangıç ve Şayka adı verilen gemiler danışmanların tavsiyesiyle seçilmiştir. Projenin görsel anlamda bel kemiğini oluşturan bu gemiler, dönemin imalat koşullarına sadık kalınarak yapılacaktır. Boyları 15 ila 19 m arasında değişen bu gemilerde ortalama 7 şer personel bulunması planlanmaktadır. Yolculuk öncesi gemilerin deneme seferleri yapılacaktır. Tarihsel veri tabanı tam olan bu proje ile Osmanlı Devletine ait çok yoğun kültür birikimi olan Tuna Nehri kıyısındaki yerleşim yerlerinde (bugün ki adlarıyla Romanya, Bulgaristan, Macaristan, Avusturya ve Almanya)  çeşitli kültür etkinlikleri ve tanıtımlar yapılması planlanmaktadır. Proje bitiminde gemiler İstanbul da sergilenip birçok etkinlikte kullanılabilir.

XIV. yüzyıl da başlayan Osmanlı denizciliği XVI. yüzyıl başında deniz imparatorluğuna dönüşmüş, tersaneleri ve donanmalarıyla güçlü bir konuma gelmiştir. Osmanlı Devleti, askeri ve ekonomik ihtiyaçları kapsamında suyolları ve göllerin kullanılmasına da önem vermiş, coğrafyasında bulunan nehir ve gölleri bu amaçla kullanmıştır. Bununla ilgili gerek sivil denizcilik gerekse askeri amaçlara yönelik filolar ve kaptanlıklar kurmuştur.
 
Tuna Nehri
 

Osmanlı Devleti Balkanlarda ki askeri gücünün, kalıcılığını sağlamak ve sivil taşımacılık amacıyla Tuna Nehri İnce Donanması kurmuştur.  Sığ sularda rahat hareket edebilen, küçük, hafif, yelken ve kürekle hareket eden, su kesimi az gemilerden oluşan bu filolara İnce Donanma adı verilmiştir.

XIV. yüzyıl da başlayan Osmanlı denizciliği XVI. yüzyıl başında deniz imparatorluğuna dönüşmüş, tersaneleri ve donanmalarıyla güçlü bir konuma gelmiştir. Osmanlı Devleti, askeri ve ekonomik ihtiyaçları kapsamında suyolları ve göllerin kullanılmasına da önem vermiş, coğrafyasında bulunan nehir ve gölleri bu amaçla kullanmıştır. Bununla ilgili gerek sivil denizcilik gerekse askeri amaçlara yönelik filolar ve kaptanlıklar kurmuştur.
 
Özi önünde sandallar, (TSMA. E.9403/1) İ.Bostan, Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri. s.263
 

Bu koşullar altında hizmet veren İnce Donanma’yı oluşturan tekne tipleri, tarihin belirli dönemlerinde ana özellikleri sabit kalmak kaydıyla çeşitlilik göstermiştir. Çok uluslu bir coğrafyaya sahip Balkanlar’ın bir kültür yolu olan Tuna Nehri, bu donanmanın (özellikle başta ticaret ve taşımacılık olmak üzere) sivil faaliyetleri sayesinde ayırıcı bir engel değil birleştirici bir unsur olmuştur. Projemizin kavramsal yapısını oluşturan ana fikir budur.
AMAÇ:
Denizlerde  ve iç sularda uzun süren başarılı hakimiyetiyle, sivil ve askeri alanda oluşturduğu filolarla tarihte büyük bir iz bırakan Osmanlı Devleti’nin bu önemli geçmişini yeniden anlatmak, Balkan ülkeleriyle ortak kültürümüze ışık tutmak, tarihi yeniden canlandırmak projemizin temel amacıdır. Tuna Nehri İnce Donanma’sının varoluşuna ait bilgilerini bu güne aktarmak için bilimsel yöntemler ana değişmez olacaktır. Proje ile kaybolmuş ve kaybolmaya yüz tutan Osmanlı tekne tiplerinin yeniden kazanılması öngörülmektedir. Döneme ait 3 adet tekne imal edilerek, Tuna Nehri üzerindeki 10 ülkede sürdürülebilir ortak kültür değerlerini içeren etkinlikler (konferans, panel, sergi) yapılması planlanmaktadır. Tüm süreci içeren bir belgesel film (TRT ile yapılması planlanan bu belgeselin TRT yayınları ile 250 milyon kişiye ulaşması planlanmaktadır) çekilmesi ve bir kitap yayınlanması hedeflenmektedir. Teknelerin, Tuna Nehri üzerinde yapması öngörülen kültürel etkinlik ve faaliyetler dışında projenin sürdürülebilir olması en önemli amaçtır. Bu küçük filo, ülkemizle Balkan ülkeleri arasında uzun yıllar bir kültür elçisi olarak yaşayacaktır. Yolculuk sonunda teknelerin tarih boyunca gemi yapımı, donanma merkezi olan Haliç merkezli bir yerde sergilenmesi, çeşitli etkinlikler, okulların ziyaretleri, tarih atölyelerinin yapılması ve yeni yolculuklar planlanmaktadır.

YÖNTEM:
Proje için, üniversite, Gemi Mühendisleri Odası, Türk Loydu ve sivil toplum kuruluşu katılımıyla bir danışma kurulu oluşturulacaktır. Proje için Kancabaş, Kırlangıç ve Şayka adı verilen gemilerin yapılması planlanmaktadır. Eldeki ikonografi, minyatürler, stilize formlar ve günümüze kadar ulaşan teknik çizimler toplanarak, Gemi Mühendisleri Odası tarafından imalat planı haline getirilecektir. Diğer tüm projelerimizde olduğu gibi Denizcilik Müsteşarlığı’nın değerli tavsiyeleri, denetimi ve izinleri alınacaktır. Daha sonra imalata geçilecek, imalat, Türk Loydu tarafından denetlenecektir. Yapılması planlanan teknelerin sığ sularda yüzebilen su kesimleri az olması gerekmektedir. Yelken ve kürekle hareket edebilmelidir. Dümen ve dümen manevrası çok iyi olmalı, kıyılarında çamurlu zemin olan Tuna Nehrin de karaya oturmalarına karşı vinç düzenekleri olmalıdır. Su kesimi oluşturan kaplamalar bu nedenden dolayı mukavemetli olmalıdır. Tekneleri direkleri,Tuna Nehri üzerindeki köprülerden geçebilmek için hareketli olacaktır. Teknelerin imalatında Balkan coğrafyasının sert kış koşulları göz önüne alınacaktır.  Tüm Avrupa’yı dünyaya bağlayan Tuna Nehri’ndeki yoğun taşımacılık trafiğinden dolayı güvenlik amacıyla teknelere motor konulması planlanmaktadır. (Tuna Kanal İşletmesi bunu zorunlu tutmaktadır) Yaklaşık bir sene sürmesi planlanan yapım aşamasından sonra deneme seferleri yapılacaktır.

 

1.SEÇİLEN TEKNELER
1.a.KANCABAŞ

Baş ve kıç bodoslamalarının kanca görünümünden dolayı bu ismi almışlardır. 12-13 oturaklı, kürekli ve yelkenli teknelerdir. Sığ sularda asker, mühimmat ve zahire taşımacılığında kullanılmışlardır. Yan yana gelerek köprü görevi gördükleri döneme ait minyatürlerde yer almaktadır. Uzun serenli bir latin yelken ile donatılmıştır. Yakın dönemlerde ise ana yelkeni açevele gönderli, ayrıca 3 adet kabasorta yelkenle desteklenmiş, civadra üzerinde de 2 flok bulunan kullanması zor bir yelken sistemi oluşmuştur. Orsa hariç (baştan gelen rüzgara karşı seyir) bütün rüzgar açılarını maksimum değerlendirebilecek bir armaya sahiptir. Nehirler ve akar sularda, gerek rüzgar değişiklikleri gerekse akıntının şiddeti seyri zorlaştırıyordu. Ama buna karşılık deniz seyrinden farklı olarak teknenin stabilitesi etkileyecek ağır deniz dalgaları yoktu. Buda seyir emniyeti açısından önemli bir konudur.

 
 
1.b.KIRLANGIÇ
Kırlangıçlar muhabere ve karakol hizmetinde kullanılıyorlardı. Ayrıca ‘’Tüccar Kırlangıcı’’denilen başka tipide vardı. Çektiri sınıfının en küçüğü olan bu gemiler Tuna Nehri topraklarının korunmasında kullanılıyorlardı. 7 ila 10 çift kürekli olan bu gemiler çok hızlı harekete ederlerdi. 3 direkli latin yelken donanımlıydılar.
 
 

1.c. ŞAYKA
Don Kazaklarının ürettikleri bu tekneler, özelliklerinden dolayı Osmanlı denizcileri tarafından da benimsenmiş ve kullanılmışlardır. Başı, kıçı bir, alçak ve hafif malzeme ile imal edildiklerinden dolayı kürekle hızlı yol yapabiliyorlardı. Batması da pek mümkün olmayan bu teknelerin altları da düzdür. Yapısal özellikleri gereği donanmanın haberleşmesinde ve manevralarda kullanılırdı. Bu yüzden savaş gemisi kimliği daha öndeydi. Bazen bir bazen 3 pruva topuyla ve hızlı manevralarıyla isabetli atışlar yapıyorlardı. Tuna Tersanelerinde imal ediliyorlardı.